گلاس آینومر

گلاس آینومر

گلاس آینومر یکی از مواد ضروری و پرکاربرد در دندانپزشکی ترمیمی و پروتز است که به دلیل خواص منحصر به فردش، جایگاه ویژه‌ای در مطب‌ها پیدا کرده است. این ماده نه تنها به عنوان یک سمان قوی عمل می‌کند، بلکه به دلیل رهاسازی فلوراید، به حفظ سلامت ساختار دندان نیز کمک شایانی می‌نماید. اما دقیقاً گلاس آینومر چیست و چه کاربردهایی دارد؟

گلاس آینومر چیست و چرا برای دندانپزشکی حیاتی است؟

در پاسخ به این سوال اساسی، باید گفت که گلاس آینومر در واقع یک سیمان دندانپزشکی است که از واکنش یک پودر شیشه فلوروآلومینوسیلیکات (Glass) و یک مایع اسید پلی‌آلکنوئیک(Ionomer)  به وجود می‌آید. این ترکیب خاص، چسبندگی شیمیایی قوی به بافت دندان (مینا و عاج) ایجاد می‌کند و مهم‌تر از آن، به صورت پایدار یون‌های فلوراید آزاد می‌سازد.

این رهاسازی فلوراید، به پیشگیری از پوسیدگی ثانویه در اطراف ترمیم‌ها و کاهش حساسیت دندانی کمک شایانی می‌کند، که مزیت رقابتی اصلی آن نسبت به بسیاری از مواد ترمیمی دیگر است. این ویژگی آن را به انتخابی عالی برای ترمیم‌های موقت، فیشور سیلانت‌ها و همچنین لوتینگ (چسباندن) پروتزها تبدیل کرده است.

انواع اصلی گلاس آینومر و کاربردهای تخصصی

گلاس آینومرها بر اساس ترکیب و روش سفت شدن به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند که هر کدام برای کاربرد خاصی بهینه‌سازی شده‌اند. آشنایی با این دسته‌بندی برای انتخاب صحیح در فرآیندهای بالینی ضروری است:

گلاس آینومر لوتینگ

این نوع، همان فرمولاسیون کلاسیک گلاس آینومر است که صرفاً از طریق واکنش اسید و باز سفت می‌شود و نیازی به نور یا کاتالیزور اضافی ندارد.

• ویژگی بارز: چسبندگی شیمیایی عالی به ساختار دندان، رهاسازی فلوراید بالا.
• کاربرد اصلی: این دسته از مواد عمدتاً به عنوان گلاس آینومر لوتینگ برای چسباندن روکش‌های فلزی، بریج‌ها، اینله‌ها، آنله‌ها و باندینگ براکت‌های ارتودنسی استفاده می‌شوند. توانایی آن‌ها در آب‌بندی خوب و مقاومت در برابر حلالیت در محیط دهان بسیار مورد توجه است.

گلاس آینومر رزینی

این دسته، ترکیبی از بهترین ویژگی‌های گلاس آینومر و رزین کامپوزیت‌ها را ارائه می‌دهد. افزودن مونومرهای رزینی (مانند HEMA) به فرمولاسیون، باعث بهبود خواص فیزیکی و مکانیکی گلاس آینومر می‌شود.

• ویژگی بارز: مقاومت بیشتر در برابر سایش، ظاهر زیباتر و سفت شدن سریع‌تر.
• کاربرد اصلی: به دلیل استحکام و زیبایی بالاتر، از گلاس آینومر رزینی اغلب به عنوان مواد ترمیمی در نواحی غیر تحت فشار (مانند ترمیم‌های کلاس III و V)، به عنوان پایه و لاینر زیر ترمیم‌های آمالگام یا کامپوزیت و به عنوان مواد کور بیلدآپ استفاده می‌شود.

گلاس آینومر لایت کیور

در واقع، گلاس آینومر لایت کیور زیر مجموعه‌ای از RMGI ها است. تفاوت اصلی آن در مکانیسم سفت شدن ثانویه است؛ جایی که بخش رزینی ماده با تابش نور آبی (لایت کیور) سفت می‌شود و بخش اسید-باز واکنش کلاسیک نیز به موازات آن یا پس از آن تکمیل می‌گردد.

• ویژگی بارز: کنترل بیشتر بر زمان کاربری (Working Time)، سفت شدن آنی و کاهش حساسیت به رطوبت در مراحل اولیه.
• کاربرد اصلی: بیشتر برای ترمیم‌هایی که نیاز به سفت شدن سریع و ظاهر زیبا دارند، مانند ترمیم‌های سطوح دهانی یا ترمیم‌های اطفال.

مزایای کلیدی گلاس آینومر در دندانپزشکی

انتخاب گلاس آینومر به جای مواد دیگر، ناشی از مزایای قابل توجهی است که به صورت عملی در فرآیندهای درمانی به دندانپزشک کمک می‌کند:

چسبندگی شیمیایی به دندان

گلاس آینومر تنها ماده ترمیمی رایج است که بدون نیاز به سیستم‌های باندینگ پیچیده، مستقیماً به کلسیم هیدروکسی آپاتیت مینا و کلاژن عاج متصل می‌شود. این ویژگی، مراحل کار را ساده‌تر و سریع‌تر می‌کند و خطر میکرو لیکج (Microleakage)  را کاهش می‌دهد.

رهاسازی طولانی مدت فلوراید

همانطور که ذکر شد، این ماده به طور مداوم یون‌های فلوراید را در محیط دهان آزاد می‌کند که به شارژ مجدد و پیشگیری از پوسیدگی‌های جدید کمک می‌کند. این خاصیت، آن را برای دندان‌های کودکان و بیماران با ریسک بالای پوسیدگی، ایده‌آل می‌سازد.

زیست سازگاری عالی

گلاس آینومر بافت دندان و لثه را تحریک نمی‌کند و ریسک واکنش‌های آلرژیک به آن بسیار پایین است، که برای استفاده در تماس مستقیم با بافت پالپ یا نزدیک آن، اطمینان بخش است.

 خواص حرارتی مشابه دندان

ضریب انبساط حرارتی گلاس آینومر بسیار نزدیک به ضریب انبساط حرارتی ساختار دندان است. این تطابق، خطر ایجاد ترک یا جدا شدن ترمیم در اثر تغییرات دمایی (مانند نوشیدن چای گرم و سپس آب سرد) را به حداقل می‌رساند.

محدودیت‌ها و نکات بالینی برای موفقیت

با وجود مزایای فراوان، گلاس آینومرها بدون محدودیت نیستند و برای دستیابی به بهترین نتیجه، باید نکات زیر در نظر گرفته شود:

• حساسیت به رطوبت در زمان سفت شدن: فرمولاسیون‌های کلاسیک (مانند گلاس آینومر لوتینگ) در طول فرآیند سفت شدن اولیه (حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه)، به شدت به از دست دادن یا جذب رطوبت حساس هستند. دندانپزشک باید ایزولاسیون کافی را تا سفت شدن کامل ماده حفظ کند.
• استحکام مکانیکی پایین‌تر: به طور کلی، استحکام کششی و مقاومت در برابر سایش گلاس آینومرها (به خصوص انواع کلاسیک) کمتر از رزین کامپوزیت‌ها و آمالگام است. بنابراین، برای ترمیم‌های تحت فشار زیاد مانند حفره‌های کلاس I و II بزرگ، کمتر توصیه می‌شوند.
• زیبایی(Esthetics) محدود: اگرچه انواع رزینی بهبود یافته‌اند، اما شفافیت و رنگ‌پذیری گلاس آینومرها هنوز به پای کامپوزیت‌های مدرن نمی‌رسد و ممکن است برای ترمیم‌های زیبایی در ناحیه قدامی، بهترین انتخاب نباشند.

راهنمای انتخاب گلاس آینومر

گلاس آینومر، چه در فرم گلاس آینومر لوتینگ برای چسباندن پروتزها، چه در فرم گلاس آینومر لایت کیور برای سرعت بخشیدن به ترمیم‌های کوچک و یا به عنوان گلاس آینومر رزینی برای بهبود استحکام، یک ابزار چندمنظوره و ضروری در هر مطب دندانپزشکی است.

نکته کلیدی: انتخاب نوع مناسب گلاس آینومر کاملاً به محل و نوع کاربرد بستگی دارد. برای لوتینگ و پایه‌های محافظ، انواع کلاسیک ایده‌آل هستند، در حالی که برای ترمیم‌های ظریف یا مناطق کم فشار با نیاز به زیبایی، انواع رزینی-تعدیل شده توصیه می‌شوند. رهاسازی فلوراید و چسبندگی ذاتی، گلاس آینومر را به یک متحد قوی در مبارزه با پوسیدگی تبدیل کرده است.