دستگاه سانتریفیوژ یکی از اصلیترین ابزارهای هر آزمایشگاه است و اگر بخواهید نمونههای خون، ادرار، سلولی یا محلولهای شیمیایی را از هم تفکیک کنید، اولین دستگاهی که سراغش میروید همین سانتریفیوژ است.
این دستگاه با ایجاد نیروی گریز از مرکز، اجزای سنگینتر نمونه را به پایین لوله میفرستد و بخشهای سبکتر را جدا میکند.

این دستگاه تقریبا در تمام بخشهای آزمایشگاهی استفاده میشود؛ از بیوشیمی گرفته تا میکروبیولوژی و بانک خون. بسیاری از دستگاههای دیگر مانند آون آزمایشگاهی یا میکروسکوپ نیز در ادامه همین چرخه کار قرار میگیرند و نتایج حاصل از سانتریفیوژ را تکمیل میکنند. کارایی آون آزمایشگاهی در فرآیندهای آزمایشگاهی به بهبود کیفیت نتایج کمک میکند و نقش مهمی در دقت و صحت آزمایشها ایفا میکند.
جداکردن اجزای مایع: اولین و مهمترین کاربرد سانتریفیوژ تفکیک اجزای یک محلول است. برای مثال در آزمایش خون، این دستگاه سرم و سلولها را از یکدیگر جدا میکند.
تهیه رسوب سلولی: برای آزمایشهایی مثل کشت میکروبی یا استخراج DNA لازم است سلولها تهنشین شوند تا مراحل بعدی روی آنها انجام شود.
شفافسازی نمونه: گاهی نمونهها کدر و پر از ذرات معلق هستند. سانتریفیوژ این ذرات را تهنشین کرده و مایع شفاف را برای تحلیل در دستگاه اسپکتروفتومتر آماده میکند.
انتخاب نوع سانتریفیوژ کاملا به نوع نمونه و حجم کاری شما بستگی دارد. آزمایشگاههای تشخیص طبی معمولا از مدلهای رومیزی استفاده میکنند اما در پژوهشگاهها یا مراکز سلولی، سانتریفیوژهای دور بالا لازم است.
سانتریفیوژ رومیزی: این مدل کوچک، قابلحمل و مناسب نمونههای کمحجم است. در آزمایشگاههای عمومی بیشترین استفاده را همین دستگاه دارد. درپوش ایمنی، کنترل سرعت و قابلیت استفاده با انواع لولهها از ویژگیهای آن است.
سانتریفیوژ دور بالا: برای جداسازیهای دقیقتر که نیاز به سرعت بسیار زیاد دارند استفاده میشود. این دستگاهها قدرت بیشتری دارند و برای استخراج مواد ژنتیکی، پروتئینها یا رسوبگیریهای حساس به کار میروند.

هنگام کار با سانتریفیوژ باید نکاتی را رعایت کنید تا از خراب شدن نمونه یا آسیب دستگاه جلوگیری کنید.
بالانس کردن نمونهها: مهمترین مورد همین است. هر لوله باید در مقابل لولهای با وزن یکسان قرار بگیرد. عدم بالانس باعث لرزش شدید، شکستگی لولهها و حتی خرابی دستگاه میشود.
انتخاب سرعت مناسب: هر نمونه به دور مشخصی نیاز دارد. برای مثال خون را نمیتوان با همان سرعتی چرخاند که رسوب سلولی را چرخش میدهند. سرعت اشتباه، نتیجه را غیرقابل اعتماد میکند.
بستن درب دستگاه: همیشه باید از بسته شدن کامل درب اطمینان داشت. اگر درب درست بسته نشود دستگاه روشن نمیشود یا در هنگام کار خطر ایجاد میکند.
سانتریفیوژ تنها قسمتی از روند آزمایش است و معمولا همراه دستگاههای دیگر به کار میرود.
در کنار دستگاه اسپکتروفتومتر: بعد از جداسازی اجزا، سوپرناتانت (مایع بالایی) معمولا وارد اسپکتروفتومتر میشود تا میزان جذب نوری آن اندازهگیری شود. اگر سانتریفیوژ درست کار نکند، نتیجه اسپکتروفتومتری دقیق نخواهد بود.
همچنین، قیمت دستگاه اسپکتروفتومتر معمولا یکی از عوامل مهم در انتخاب این دستگاه برای آزمایشگاهها است زیرا این قیمت میتواند بر روی بودجه کلی تحقیق و توسعه تأثیر بگذارد.
در کنار میکروسکوپ: در بسیاری از آزمایشهای سلولی لازم است نمونه ابتدا سانتریفیوژ شود و سپس رسوب زیر میکروسکوپ بررسی گردد. استفاده از بهترین میکروسکوپ در این فرآیند میتواند دقت و کیفیت نتایج را به طور قابل توجهی افزایش دهد و امکان مشاهده جزئیات دقیقتری از نمونهها را فراهم کند.
در کنار انکوباتور: در کشتهای میکروبی بعد از سانتریفیوژ، نمونه وارد انکوباتور میشود تا به دمای مناسب برسد و فرآیند رشد انجام گیرد.

برای اینکه انتخاب درستی هنگام خرید دستگاهها و تجهیزات اصلی آزمایشگاه و
دستگاه سانتریفیوژ داشته باشید، سه عامل اصلی را باید بررسی کنید:
ظرفیت و حجم نمونه: اگر نمونههای زیاد و حجیم دارید، سانتریفیوژ کوچک پاسخگوی نیازتان نیست. برای مراکز صنعتی یا تحقیقاتی مدلهای بزرگ پیشنهاد میشود.
حداکثر سرعت دستگاه: برخی آزمایشها به دور 15 هزار rpm و برخی به 4 هزار rpm نیاز دارند. انتخاب دستگاه اشتباه موجب محدودیت کاری میشود.
سیستم خنککننده: اگر با نمونههای پروتئینی یا آنزیمی سروکار دارید، مدل یخچالدار ضروری است و از تخریب ساختار نمونه جلوگیری میکند.
سانتریفیوژ یکی از مهمترین دستگاهها در هر آزمایشگاه است و بدون آن جداسازی نمونهها، آمادهسازی برای تحلیل و بسیاری از مراحل اولیه آزمایش امکانپذیر نیست. اگر بدانید چه نوع سانتریفیوژی برای چه کاربردی مناسب است و چه نکاتی هنگام کار باید رعایت شود، هم نتایج دقیقتری میگیرید و هم عمر دستگاه افزایش پیدا میکند.